Blogia

Antón Castro

VICENTE ALEIXANDRE SOBRE PÍO FERNÁNDEZ CUETO

VICENTE ALEIXANDRE SOBRE PÍO FERNÁNDEZ CUETO

Hace unos días publicaba aquí una estética Pío Fernández Cueto que hallé en unas rojas que él le había dado a Miguel Ángel Brunet Larroche. Por detrás hay unos textos impresos: fragmentos elogiosos de distintas personas sobre tu trayectoria, mezclados con un poema. En la hoja número uno, encuentro este texto del Premio Nobel Vicente Aleixandre:

 

PÍO FERNÁNDEZ CUETO

 

Una voz se escucha,

voz de voces vivas

sobre el haz de España.

 

Pío, no “felice”,

pisando la estepa

con desnuda planta,

 

ganando los montes,

dejando atrás puertos,

saltando cañadas,

 

gris el pelo, enhiesto

su perfil maduro

de aquilina gárgola.

 

Oh, Pío Fernández,

Fernández rupestre

por las tierras áridas.

 

Por las tierras duras,

por las tierras secas,

por las tierras vastas.

 

Oh, voz de las voces

sobre el haz de España.

 

Vicente ALEIXANDRE

VICKY CALAVIA CREA UN BLOG PARA MANUEL ROTELLAR

VICKY CALAVIA CREA UN BLOG PARA MANUEL ROTELLAR

La investigadora, documentalista y realizadora de cine Vicky Calavia acaba de crear un blog de homenaje al historiador del cine, crítico y actor Manuel Rotellar (1923-1984), del cual se cumplían el pasado 15 de enero 25 años de su muerte. Vicky Calavia es la autora del documental Manuel Rotellar. Apuntes desde la fila 8, con guión de Javier Estella. El blog es http:rotellar.blogspot.com. Uno de los artículos que ya ha colgado en el blog es éste de Armando Serrano, un artículo de síntesis de la vida, de la obra y de la personalidad de ese “héroe de la cultura zaragozana de posguerra”, tal como lo definió Luis Alegre.

 

Hace bastantes años, tuve el honor de conocer a una de las personas que más me han impresionado dentro del cine. Sus conocimientos sobre el séptimo arte, unida a su faceta humana y a la indudable talla intelectual, hacían de D. Manuel una auténtica autoridad. El poder charlar con él para personas que como yo empezábamos con nuestros primeros cortos era un privilegio. Siempre recordaré su mirada seria, y al mismo tiempo esa sonrisa fácil y amplia que parecía dibujarse de manera perpetua en su cara, el trato amable y educado, amigo de coleccionar fotogramas, carteles y todo lo derivado del cine. Un Manuel Rotellar que forma parte por derecho de nuestra cultura, y de manera especial de nuestro cine.


Manuel Rotellar nace en 1923, su vida estuvo siempre relacionada con el cine y la cultura en general. Será en 1946 cuando toma contacto con el Cine Club Zaragoza, institución en la que colaboraría. Desarrolla su trabajo de crítico cinematográfico en diversos medios como R.N.E. en Zaragoza, Amanecer, Andalán, Oriéntese y El Día de Aragón. Su talento como articulista lo reflejó en diferentes publicaciones: Lo terrorífico del cine (revista internacional, 1952), Cuentos aragoneses (Aragón 2000, 1976), Luis Buñuel en Filmófono (Cinema 2002, 1977). Hombre estudioso y trabajador incansable, D. Manuel Rotellar dejó gran número de obras editadas destacando: Nosferatu y Murnau (La tela de Penélope Cine Club Zaragoza, 1950), Cine aragonés (Cine Club Saracosta, 1970), Cine español en la segunda República (Festival de San Sebastián, 1977). También son importantes sus colaboraciones en diversas enciclopedias: Enciclopedia del séptimo arte (San Sebastián-Barcelona, 1972), Historia del cine en sus mitos (Madrid, 1980), El erotismo en el cine (Barcelona, 1983), Gran Enciclopedia Aragonesa (Zaragoza, 1983).

 

Como podemos apreciar, el trabajo de Rotellar es sencillamente extenso, con una aportación al cine y a su historia muy valiosa, especialmente por la investigación y los estudios realizados sobre diferentes temas de nuestra cinematografía. Lo citado es simplemente una pequeña muestra de su labor.
D. Manuel Rotellar era asiduo colaborador de diferentes realizadores, esto se demuestra en facetas como la interpretación. Películas como El rey, El corazón delator, La conquista, o Sic Semper de Pomarón, sin olvidarnos de La leyenda del herrero de San Felices, de Vidal son buen ejemplo de ello. La participación en diferentes foros y tertulias, unida a su prestigiosa firma y capacidad hacían de Rotellar una auténtica institución. Prestigio que le llevó a ser elegido director de la naciente Filmoteca de Zaragoza, cargo que desgraciadamente apenas ejercería por su fallecimiento en 1984.


La huella dejada por este intelectual a lo largo de su vida es sumamente importante. Sus trabajos, estudios y en general el legado dejado, delinea una figura eminente dentro de nuestro patrimonio cultural. El cine y en especial el cine de esta tierra, tiene una deuda pendiente con un hombre que volcó su talento en algo tan especialmente mágico como el séptimo arte en todos sus estratos, dejándonos obras magníficas y otras inacabadas como los monográficos Buñuel en Filmófono y Florián Rey. Es mi humilde homenaje y el de este Colectivo a una gran persona.

Armando Serrano

 

(Texto elaborado por el realizador aragonés Armando Serrano, uno de los fundadores y miembros activos del Colectivo Fotográfico Artymagen)

 

'LA ZARAGOZA DEL BICENTENARIO'

'LA ZARAGOZA DEL BICENTENARIO'

Desde mañana, martes 3 de febrero y hasta el 8 de marzo, la Casa de los Morlanes (plaza San Carlos, 4) de Zaragoza albergará la muestra fotográfica “La Zaragoza del Bicentenario”, que coordina el escritor, fotógrafo y director de cine José Antonio Duce. Es un homenaje a Los Sitios, en la que participarán 22  fotógrafos, de distintas edades, que pertenecen a la órbita de la Real Sociedad Fotográfica de Zaragoza. Éste es el prólogo al catálogo de la muestra que me ha enviado José Antonio Duce, autor también de la foto enviada por la agencia Maszoom que aparece en este post. Duce es un estupendo amigo.

 

 

LA ZARAGOZA DEL BICENTENARIO

 

Por José Antonio DUCE

 

Eran los años setenta. Y la realidad se dibujaba en blanco y negro. Un pequeño grupo de amigos de la Sociedad Fotográfica de Zaragoza comenzaba entonces su particular peregrinaje por las calles y plazas de la vieja y moderna Zaragoza, que desfiló protagonista ante sus cámaras. Fotografías que son guardianas del pasado; testigos de un ayer, en muchas ocasiones, ya desaparecido.

 

De aquellos paseos matinales surgió la primera exposición  “Zaragoza calle a calle”, que tuvo su continuación en sucesivas ediciones, que se alargaron durante décadas, y que ahora en esta “Zaragoza del bicentenario” recuerda en imágenes los famosos “Sitios”. Una explosión de color para recordar su heroico pasado y el esplendente modernismo del presente, culminado por la visión diferente que aporta la nueva arquitectura de la Expo 2008. Entre unas imágenes  y otras  el río Ebro, “el más ancho y más hermoso” al que así cantaban los repatriados de las guerras coloniales. El Ebro que ahora ya no es frontera que separe a los arrabaleros con los cesaraugustanos de siempre, que hoy lo cruzan los zaragozanos de una y otra orilla por nuevos y hermosos puentes y pasarelas peatonales.

 

Como le ha ocurrido a la ciudad, aquel pequeño grupo inicial  ha ido cambiando y creciendo con las gentes de la hoy Real Sociedad Fotográfica de Zaragoza. Fotógrafos que cultivan el Arte de la Luz mayoritariamente como afición. Diversos estilos, diversas formas de ver Zaragoza con sus luces matinales o nocturnas a lo largo de ese año emblemático que ha sido el 2008. Fotógrafos que han visto muchas lunas, veteranos en cien concursos y exposiciones, otros recién llegados pero con un indudable prestigio recién adquirido. Imposible citar a todos; pero permítanme resaltar lo que siempre ha sido una constante en el Grupo: la presencia femenina. En este caso con María Eugenia Sánchez de San Pío que ha trasplantado sus “Riflessi” a conocidas vistas zaragozanas, perfiles fluorescentes recreados por una ilimitada imaginación. También ha sido una constante la participación de algún fotógrafo foráneo, si en el pasado lo fue un americano, en este caso se ha incorporado de la vieja y querida Italia Daniele, con sus fotografías de bailarinas luces en las noches de la Expo.

 

No puedo dejar de citar al que ya es un valor reconocido, a pesar de su juventud, Alejandro Cortés. Con sus cuatro exposiciones individuales en poco más de un año es un autor internacionalmente reconocido. Y finalmente con sus solo quince años, Santiago Ansón. El más joven del grupo, con sus imágenes que no son sugerencia de sus veteranos compañeros y sí una obra coherente, propia de un artista en busca de un camino hacia la  belleza de lo cotidiano.

 

José Antonio Duce

 

PATTI SMITH: UN POEMA EN GALEGO

PATTI SMITH: UN POEMA EN GALEGO

O poeta e traductor Xoán Abeleira publica hoxe en La Opinión de A Coruña unha traducción ao galego dun poema de Patti Smith. Envíamo, e aquí está para todos vós. Di Abeleira:

 

Realizo esta versión libre dun poema homónimo de Patti Smith xusto a carón de Artium, o fabuloso museo de Vitoria/Gasteiz onde veño de fitar Written Portrait. Unha exposición que, de poderen, non deberían perderse, pois, alén de ser a primeira que se organiza na Península Ibérica, contén o muin (o celme ou a esencia, en éuscaro) desta indefinible multicreadora estadounidense: poesía, pintura, fotografía e, xaora, música. Para colmo, Laura Fernández Orgaz, a comisaria do evento, encargoulle ó poeta Benjamín Prado a tradución dunha boa mostra do seu labor lírico, a cal poderán mercar, en edición trilingüe, canda o magnífico catálogo distes rubís hindús.

 

UN LUME DE ORIXE DESCOÑECIDA

 

 

De Patti SMITH. Versión galega de Xoán ABELEIRA

 

Estás desgustada encabuxada
Desencantada de todo
De todo o que unha vez
Ámbolos dous cremos


Exacta
Mente
Coma min

Sen dúbida eu debería
Ter deixado de venerarte ter parado
De tentar mesmo de ser
Ti


Un lume de orixe descoñecida
Arrebatoume o meu amor
Un lume de orixe descoñecida
Levou lonxe o meu amor

Varreuno a feito fóra
Da miña lonxitude de onda
Devorouno coma o océano
Nun fogo denso e gris

A morte vén varrendo
Todo o corredor
Coma o vestido dunha dama
A morte vén fungando
Pola autoestrada abaixo
Co seu traxe de domingo

A morte vén conducindo
A morte vén reptando
A morte vén arreo
E eu non podo facer ren

A morte vai
E vén e secasí

Debería haber algo
Cando menos haber algo
Que ficase para sempre

A morte enfermoume e toleoume
Pois ise lume estraño
Levou lonxe o meu amor

Ben lonxe

Ela deixoume todo deixoume
Tódalas súas cousas

O seu vestido de noiva
Badaleando no armario

*Patti Smith retratada magistralmente por Annie Leibovitz.




 

JOSÉ ANTONIO MELENDO: NOCTURNO DE LA ALJAFERÍA

JOSÉ ANTONIO MELENDO: NOCTURNO DE LA ALJAFERÍA

José Antonio Melendo me manda -tras la ceremonia del Goya y la decepción de la elección de los académicos (al menos para mí: qué manera de rebajar la calidad del cine español, de volverlo unidireccional)-, está espléndida foto del palacio de la Aljafería, uno de mis edificios favoritos de Zaragoza. Así se acaba para mí la noche de hoy, con esta bella instantánea del maestro Melendo.

BLANCO VALDÉS E O SEU 'FRAGMENTOS DA GALAXIA'

BLANCO VALDÉS  E O SEU 'FRAGMENTOS DA GALAXIA'

O amigo Manuel Pereira recoméndame o blog de Juan L. Blanco Valdés Fragmentos da galaxia. Repaso o arquivo e gústame moito esta nota sobre a música británica e en particular sobre Jethro Tull, unha banda que coñecín en Zaragoza no ano 1978. Gustoume moito o seu álbum Minstrel in the gallery.

 

 

ANDERSON+BARRE

 

Por Juan L. BLANCO VALDÉS

Ninguén discute hoxe o liderado que o rock británico ten exercido internacionalmente. Nos corenta anos que median entre os Beatles e Coldplay houbo de todo: desenvolvementos e propostas para todos os gustos, unhas máis convencionais outras máis rompedoras e outras que a duras penas encaixan nos intentos clasificatorios: pop, mod, rock duro, metálico, heavy, folkrock, jazzrock, rock progresivo, new wave, gothic... A miña melomanía -en calquera caso voraz, indiscriminada e que non sabe de límites- talvez por xeración pero supoño que tamén por inclinación persoal, ten unha débeda especial co rock sinfónico.
Non son poeta de abondo para gabar a excelsitude de producións como o Hamburger Concerto, de Focus, sen dúbida un dos cumios máis sublimes do xénero, Trilogy de EL&P ou Fragile de Yes. Coa perspectiva do tempo, teño para min que, con diferenzas claro entre elas, a maior parte das propostas xurdidas daqueles músicos, virtuosos e clasicistas, cultos e extravagantes, sabiamente rompedores, teñen resistido admirablemente o paso do tempo. The Great Deceiver de King Crimson, The Endless Enigma de EL&P ou algún dos números do álbum dobre de Camel, por poñer un par de tres exemplos, seguen mantendo intacto o fascinante engado que exerceron na miña sensibilidade de adolescente cando os escoitei por vez primeira. Pero a poucas formacións británicas da época atribúo con todo merecemento un adxectivo que, cando aplicado ás obras da arte, resulta moi arriscado, pois pode destilar a máis exquisita sublimidade ou ser explicación do fiasco: desconcertante. Esa formación desconcertante é Jethro Tull, o grupo, liderado polo inclasificable Ian Anderson, que ía nos seus inicios (This Was, 1968, xoia que posúo en vinilo orixinal) para banda de blues. Ningún grupo do que eu teña noticia efectuou un labor de síntese musical comparable (folk, blues, jazz, rock experimental...) destilándoo nun novo produto orixinalísimo e elaborado ata o puntillismo. Na flauta e voz do hiperactivo xoglar Anderson e nas máxicas guitarras de Martin Barre están entrelazadas as melodías das campiñas e bosques, o rechouchío dos paxaros no amencer do cazador, os berros de riña das tabernas medievais, a resoancia das catedrais, os alaridos ingratos do vagamundo e o tépedo veludo da voz do amante.
Cando, con doce ou trece anos, escoitei por vez primeira Aqualung, mentres me deixaba engaiolar polo soprendente deseño externo do álbum e escudriñaba a insondable expresión de maldade do clochard da cuberta, tiven a sensación de que, como dixeron a Bogart, aquilo ía ser o comezo dunha gran amizade. Estaba no certo.

MANOLO BRAGADO: TODOS CON XOSÉ LUIS MÉNDEZ FERRÍN

MANOLO BRAGADO: TODOS CON XOSÉ LUIS MÉNDEZ FERRÍN

O meu admirado editor Manolo Bragado publica un artigo no Faro de Vigo, na sección de Opinión, que é un homenaxe a un dos escritores que sempre recoñecín coma un mestre: Xosé Luis Méndez Ferrín. A él, a Otero Pedrayo, a Fole, a Dieste e a Cunqueiro, sen dúbida ningunha: eles son os meus deuses galegos da narrativa máis veterana. Reproduzo aquí o artigo de Bragado, ao que atopei o pasado Nadal na Coruña. Bragado é un hiperactivo, un editor que está sempre perto dos autores, un apaixonado do seu oficio. Ademais, estudiou en Universidades Laborais. Xa contei moitas veces canto me marcaron libros como Percival e outras historias, Crónicas de nós (que publicou aquí en Aragón Xordica) e Amor de Artur. Hai años, Félix Romeo, sabedor da miña inmensa admiración (non esaxero no calificativo), tróuxome unha edición de Con pólvora de magnolias dedicada por Ferrín para min. Ese venres estarei no Museo Guggenheim de Bilbao, onde entrevisto a Cees Nooteboom ás oito da tarde.

 

TODOS CON FERRÍN

 

Manuel BRAGADO / Faro de Vigo

Co gallo do seu septuaxésimo aniversario, Xosé Luís Méndez Ferrín recibirá unha grande homenaxe nacional en Vigo, o vindeiro venres, 6 de febreiro, a partir das oito da tarde, no Auditorio do Centro Social Caixanova. Un acto cívico e literario no que, ademais, será presentado "A semente da nación soñada. Homenaxe a X.L. Méndez Ferrín", libro coeditado por Sotelo Blanco Edicións e Edicións Xerais de Galicia. Coa edición deste volume en forma de "libro dos amigos e amigas" e con este acto literario e cívico, que continuará nunha cea de homenaxe no Pazo Os Escudos de Alcabre, preténdese recoñecer en vida e publicamente o extraordinario labor de quen empeñou as últimas cinco décadas (as mesmas que cumpre agora "Percival e outras historias", o seu primeiro libro de relatos) na construción da nación dos galegos.
Unha homenaxe merecidísima e necesaria, mais aínda cando é indiscutible que Méndez Ferrín é unha das figuras cimeiras da cultura galega contemporánea: grande mestre do relato curto, renovador da novela, voz poética rupturista, rigoroso crítico e investigador literario, polémico e lúcido articulista, entregado profesor do instituto Santa Irene durante corenta e dous anos, infatigable militante da liberación política e social de Galicia. En todos eses eidos -sexa na narrativa, poesía ou xornalismo literario, fose no da docencia ou no da actividade política, sindical e cívica- Ferrín puíu a peza da esperanza, que esa é alfaia de ouro (coa forma dunha esfera, dunha trabe, dunha espada, dunha estrela?) na que coma ourive continúa e, agaradamos durante moito tempo, continuará miniando.

Ferrín desenvolveu durante estas cinco décadas unha actividade política nacionalista teimosa e consecuente, que o levou a confundar o grupo Brais Pinto, a Unión do Pobo Galego, a UPG-Liña Proletaria, Galicia Ceibe-OLN e a participar actualmente na Frente Popular Galega, da que é candidato á presidencia da Xunta de Galicia nas vindeiras eleccións. Unha actividade política sempre rebelde e decisiva, que pasará a historia contemporánea de Galicia, xa que contribuíu a fundar o nacionalismo galego e a enlazalo cos movementos da revolución planetaria.
No eido literario, Ferrín asumiu, dende "Voce na néboa" (1957), o seu primeiro poemario, a necesidade de que como escritor en galego tiña que manter unha conversa permanente cos seus contemporáneos, sen fronteiras nin limitacións ningunhas, sen que isto lle impedise apoiarse sobre a trabe da nosa tradición. Con esta intención elaborou unha das obras máis diversas, orixinais e rabiosamente modernas da literatura galega, asumindo en cada momento todos os riscos posibles na abordaxe de xéneros e formas. Ferrín é o primeiro e o maior renovador da literatura galega contemporánea. Cada seu novo libro foi sempre novidoso e diferente ao anterior, fendendo fronteiras (a noveleta "Retorno a Tagen Ata", publicada na colección O Moucho en 1971, e o poemario "Con pólvora e magnolias", publicado por Rompente en 1977, son dous bos exemplos) ou abrindo vieiros ("Bretaña Esmeraldina", novela esencial, publicada en Xerais en 1987 polo seu amigo, o editor Luís Mariño) que anchearon o horizonte para a literatura de noso.
Outrosí, sucede no eido do xornalismo literario onde a figura de Ferrín é a doutro xigante. Sabemos que esta é unha das tarefas para el máis queridas e ás que dedicou maior atención. As súas colaboracións en "La Noche" (1955), "Triunfo" e "El Pueblo Gallego", os artigos de 1981 en "Hoja del lunes de Vigo", baixo o heterónimo de Dosinda Areses, contribuíron a crear o actual xornalismo literario en galego. Mais é, dende hai vinte e cinco anos, cando comezou a aparecer a súa sinatura en "Faro del lunes" e xa a partir de 1988 en "Faro de Vigo" (onde xa publicara en 1954 un artigo de viaxes, "Por tierras lusitanas. Impresiones de una excursión"), cando os seus artigos dos luns (agora, tamén, na sexta feira) se converten en referentes indiscutibles no devir dos lectores do decano e da propia sociedade viguesa. Artigos os de Ferrín no Faro sempre sorprendentes, áxiles, ben documentados, escritos nun galego fetén no que expresa as súa defensa do patrimonio e da natureza ou a súa mirada anticipatoria sobre a actualidade política de todo o que nos atinxe. Colaboracións que ampliou nos últimos anos a seccións de fin de semana, primeiro no popularísimo "Consultorio dos nomes e apelidos galegos" (recollido en libro en 2007) e, actualmente, na sección "No fondo dos espellos", onde vén ofrecendo algunhas das máis fermosas mostras de erudición cultural de noso.
Sei que esta homenaxe a Ferrín é apenas unha pequena mostra da admiración, agarimo e agradecemento dos seus amigos, camaradas, colegas, lectores, alumnos e concidadáns por este seu labor tan fulcral para Galicia. O venres, todos con Ferrín! (A foto, que está no blog de Manolo Bragado, es de J. Arcos).


bretemas@gmail.com

 

RAFAEL NADAL VENCE Y HACE LLORAR A ROGER FEDERER

RAFAEL NADAL VENCE Y HACE LLORAR A ROGER FEDERER

He visto hoy gran parte de la final del Open de Australia. Iba con Rafael Nadal, como casi siempre. Soy un incondicional de su tenis: siempre me deja perplejo de dónde saca algunos golpes inverosímiles. Trallazos de furia y precisión. Rafael Nadal no es tan buen jugador como Roger Federer: ni es tan elegante, ni saca tan bien, ni posee esa demoledora armonía del suizo, que a veces, como no se cansan de repetir los cronistas, no parece humano. Sin embargo, lejos del mecánico Pete Sampras, a quien superará en breve (lo superará con sangre, sudor y más lágrimas. Roger nos ha salido llorón), Federer es pura belleza, ritmo, facilidad. Roza la perfección, hace posible lo imposible, y siempre tiene respuestas. Rafael Nadal le vence porque corre más que él, porque asume riesgos y no se amilana, le devuelve el tanto seguro, por decirlo así, y parece tener una ligera ventaja psicológica sobre él. El partido de hoy ha sido de nuevo excepcional, con momentos preciosos: un tanto que parecía ganado, rematado después y aún corroborado en un tercer impacto, ha exigido cuatro o cinco golpes demoledores más. Al final, en cinco sets, venció Rafael Nadal que logra a los 22 años un puesto entre los grandes de la historia: ya ha conquistado seis torneos de Grand Slam. Se dice pronto, pero bajo el reinado del probablemente el jugador más exquisito de la historia (aunque yo prefiera a John McEnroe todavía), tantos títulos son muchos, muchísimos. Hoy El País publica un precioso reportaje de Juan Ríos que añado aquí para recordar que los tenistas también lloran. Cuando ganan y cuando pierden. Rafael Nadal ganó así: 7-5, 3-6, 7-6, 3-6 y 6-2.

 

JUAN RÍOS / El País

Las lágrimas de Federer empañaron de dramatismo la celebración del primer Grand Slam australiano para la historia del tenis español. La tensión del momento, el vértigo de ver que toda una etapa de leyenda se resquebrajaba por los raquetazos de Rafael Nadal, pudieron hoy con el suizo, el mejor tenista de la historia. Le superaron. Derrotado dentro de la pista, Federer se vació ante el público de la Rod Laver Arena en el momento de su discurso. Vaciló ante el micrófono, y en el momento de hacer síntesis, la emoción no le permitió murmurar más que cinco palabras. "Dios, esto me está matando". En su mano, la bandeja plateada le devolvía, como una metáfora, la imagen distorsionada de un tenista honorable que luchó, falló, gritó de alegría y de rabia y sucumbió ante el empuje de un mallorquín incansable de 22 años.

El trofeo le acreditaba como subcampeón del Abierto de Australia 2009 y le arrebataba de un plumazo el sueño de igualar a su ídolo, Pete Sampras. El suizo tiene 13 grandes, el estadounidense 14, y Rafa todo el empeño en que no consiga emular a al tenista que estuvo seis años en lo más alto del ranking mundial. Ahora sólo queda una superficie en la que Nadal no ha escrito su nombre: el Abierto de Estados Unidos.

Al no poder pronunciarse, miró hacia atrás y se encontró con Rafa. El de Manacor le había destronado en uno (otro) de sus feudos; era su sucesor y su verdugo, pero también su amigo. Las lágrimas no dejaban de brotar. La fuerza del momento compungió incluso al público, que respondió aclamando a su ídolo. A partir de ahora, jugar en Australia seguirá siendo como jugar en casa, pero hacerlo en la Rod Laver será hacerlo en terreno Nadal.

Detrás del suizo esperaba Rafa. Paciente, contenido, humilde, con la mirada siempre baja, reverencial ante quien ha sido su mayor enemigo en la pista, el español esperó su turno antes de despedirse del público. La alegría de ganar su primer Abierto en Melbourne, de abrir el palmarés español en tierras australianas y extender su leyenda, aún joven, se chocaron de frente con el rostro compungido de su rival. Guardó silencio, pero no pudo disimular su nerviosismo cuando subió al estrado. Las lágrimas del campeón le conmovieron, y se quedó sin palabras. Dijo "hola", y poco más. Federer seguía teniendo el protagonismo.

"Roger, siento lo de hoy. De veras sé cómo te sientes. Es muy fuerte, pero recuerda que tú eres uno de los mejores de la historia. Espero jugar muchos más partidos contigo", continuó luego. Nadal trataba de consolar a su rival, pero no logró sino arrancarle más lágrimas. El público lo agradeció y aplaudió al español, que cerró su discurso con palabras de cariño a su familia, su entrenador, su equipo médico y todos los allí presentes. Si había emociones, las disimuló. Quizá las guardaba para el vestuario. Quizá a solas también haya llorado Nadal.

(La foto de Rafael Nadal es de Reuters. Me ha pasado una cosa muy bonita: he visto parte del partido con el poeta y narrador gallego, afincado en Madrid, Manuel Pereira).