Blogia

Antón Castro

ADA SALAS: UN POEMA DE AMOR

ADA SALAS: UN POEMA DE AMOR

Hace algunos años, en un viaje a Madrid, conocí a un joven y admirable poeta, Ada Salas, que acababa de ganar el premio Hiperión con el libro Variaciones en blanco (1994). Era amiga del poeta y traductor madrileño Juan Abeleira, nacido en Venezuela y hoy afincado en Galicia y transmutado en Xoán Abeleira. Poco después publicó dos estupendos poemarios: La sed y Lugar de la derrota, ambos en Hiperión. El otro día estuve en la librería de Jesús Munárriz, y compré su último libro, que está dedicado a su madre: Esto no es el silencio. Uno de los poemas que más me ha gustado es éste:

 

NO CONOZCO unos ojos más limpios

que los tuyos. Estás en ellos

y a la vez están

las cosas que tú ves

como las ves: el pájaro

no el vuelo. Y siempre te sorprendes

si te digo

las cosas que se dicen

los que aman. Me miras

y me enseñas

que el cuerpo del amor

-como tus ojos-

no precisa

palabras. Que es

-como tus ojos-

 

transparente.

 

De Esto no es el silencio. Ada Salas. Hiperión: XV Premio de Poesía Ciudad de Córdoba “Ricardo Molina”. Madrid, 2008. 78 páginas. [La foto es del suizo Paul Senn y está tomada en España en 1935.]

 

PAULA PASCUAL: UNA ARTISTA EN EL REINO UNIDO

PAULA PASCUAL: UNA ARTISTA EN EL REINO UNIDO

Hace unos días, me encontré con Ángel Pascual y con su mujer Elvira. Me dijeron que iban a ir al Reino Unido a ver a su hija Paula, que tiene un blog muy interesante: www.paulapascual.com, donde cuelga sus trabajos artísticos, centrados en el diseño y en la ilustración. Le pedí a Ángel que me mandase alguna obra suya, y aquí está esta obra que mezcla diseño, fotografía y tipografía, entre otras cosas.

RETRATO DE VICENTE, CON MOTIVO DE UNA FOTO

RETRATO DE VICENTE, CON MOTIVO DE UNA FOTO

Vicente ha recorrido medio mundo. Él es el caminante apacible de casi todos países: se ha bañado en cien ríos, ha copiado cielos inolvidables, ha oído las lenguas del planeta, se ha asomado a los monasterios donde el silencio es perfecto con su voz de atardecida. Es el pasajero interior que ha explorado el alma de los hombres y, sobre todo, su  propio corazón alanceado de plenitud. Ha pintado lo que veía, lo que soñaba, lo que brotaba de su intuición de poeta zen o de amanuense sufí. Desde hace bastantes meses vive cerca de la torre mudéjar de Utebo: pugna con la enfermedad y el olvido, se abandona al dulce amor de Ana, sonríe, alimenta sus poemas y sus delirios. Conversa. Cuando se alza la mañana o se desvanece el último sol de la tarde se asoma a la terraza y observa. Mira los pájaros de fuego, el cauce del río, encañonado entre peñascos, mira los juncos y los cañaverales. Y lentamente, como quien esboza una sonrisa cómplice con el mundo, acumula imágenes, palabras, aforismos: se empapa de vida, de sensaciones, de olores. Luego, se reclina en un sofá, a la sombra de sus cuadros, protegido por esos austeros paraísos de recogimiento y concentración, y sueña que pinta, sueña que sueña, sueña que vuelve a recorrer todos los pasos del camino. Y entorna levemente los ojos. Cuando los abre, se encuentra ante el ordenador, ante esa pantalla infinita que llena de signos, de sustantivos, de ríos y de espejos de luz que le devuelven su rostro y la memoria de su infinita odisea en medio de la tempestad.

 

[Hace unos días, en la gran plaza que da a su casa, estuve con Vicente y con Ana. Ambos coincidíamos en la camisola granate. Hoy, Vicente me ha mandado estas dos fotos que ha tomado con tanto cariño su mujer Ana Marquina.]

CRÓNICAS DE LA EXPO / 6. LA DAMA DEL ROCK TEMBLÓ

CRÓNICAS DE LA EXPO / 6. LA DAMA DEL ROCK TEMBLÓ

Patti Smith reunió a 8.100 personas en el Anfiteatro 43 anoche. Empezó un tanto fría, tocando las canciones más oscuras de su repertorio, empezó como si no estuviese cómoda ni con el escenario –azotado por un más que leve viento que presagia tormenta-, ni el sonido ni el ambiente, aunque siempre estuvo cercana. Recorría ambos lugares del escenario, saludaba a la gente, y poco a poco se fue entonando para culminar un estupendo concierto, especialmente en su último tramo. “Because the night” marcó un momento de especial intensidad. Ahí empezaba el clímax: la carrera vertiginosa hacia el estallido final. Luego, con otro tema de Nirvana, y composiciones suyas más duras, más punk, sedujo por completo al auditorio. Eran muchos los que decían que habían asistido a un concierto inolvidable, entre ellos el músico y compositor oscense Juanjo Javierre. Decía: “La conozco, he oído todos sus discos, he seguido su música, pero este concierto ha sido extraordinario”.

 

A mí me conmovió su personalidad, su fuerza, la seguridad que tiene en sí misma, la calidad tan personal de su voz, mejor cuanto más ruge, aunque a mí me gustó especialmente una balada final, cuyo nombre no recuerdo, que me pareció fantástica: un elogio de la voz, del canto, del rock and roll. Me gustó sus banda: poderosa, con recursos, ejercitada en los duros sonidos. Patti Smith, con su vena mística, con su inclinación al recitado de sus propios versos, es una auténtica y oscura dama del rock. Un trallazo de sonidos que excitan, que llaman a la rebeldía, al grito. Yeahh, Yeahh…

FURACÁN PATTI SMITH. Artigo de XOÁN ABELEIRA

FURACÁN PATTI SMITH. Artigo de XOÁN ABELEIRA

Quen saben da miña infatuation con Patti Smith (principiando polo meu amigo Héctor Fernández, se cadra o mellor fotógrafo de arquitectura que temos arestora en Galiza) lembráronse de min istes días, cando o xornal Libération nomeou esa poeta-en-tódolos-sensos redactora xefe, por un día, da súa célebre revista. Moita xente, non só eu, andou pendente da súa boca esta semana. Da súa boca e da súa man. Na portada da magazine aparecían istes lemas seus en inglés: "Podemos transformar o mundo. Podemos transformar as Terras. Revolución! A xente ten o poder." Dous detalles encantáronme: un, que escribise as Terras (the Earths), non A Terra. E o outro, claro, que pedise a Revolución -coma aquí só sabe pedila o mozo Díaz Pardo- ós seus noventa e un anos.

Na entrevista que lle fixeron, Smith di cousas igual de emocionantes. Cando lle preguntan se segue a crer iso de que a xente ten o poder, afirma: "Sempre o crerei. Ás veces, non o empregamos por medo, por cansazo ou porque non acreditamos na súa eficacia. Mais a voz da xente é o único que mete medo ós gobernos e ás empresas. A nosa mor arma é a nosa voz colectiva." O rock continúa a ser político? "O rock é político de seu. Se elixín o rock´a´roll coma medio de expresión non foi pra devir unha estrela, nin rica e famosa, senón pra dicir cousas importantes, cousas que esperten. Hai pouca xente que lea poesía, olle fotos ou debuxos. Pero hai moita que escoita música. Eu non coido que o rock poda cambiar o mundo por si só, mais si o poder da xente."


Xa saberán que a propia Smith está a expoñer as súas fotos e os seus debuxos en París, "un soño da adolescencia que vén de cumprirse". Pero quizais non saiban que, no que vai de ano, apareceu e vai aparecer moito material dela e sobre ela. Todo ben interesante, e todo ben accesible, vía Internet. A publicación do fermoso catálogo da exposición (Land 250) coincide coa dun set de tres libros (Trois): un contén as fotos de esculturas célebres que Smith realizou ó longo de tres décadas; outro homenaxea Rimbaud e a súa vila, Charleville; e outro abrangue textos, fotos e debuxos insólitos. Tamén alí, en Francia, vén de aparecer unha nova tradución da súa primeira etapa poética (Corps de plane: écrits 1970-1979) e outra, máis fermosa aínda cá edición orixinal, d´O mar de coral, as prosas poéticas que escribiu en honra de Robert Mapplethorpe. Que muller esta, non é? Sesenta anos, e sen parar! Non me estraña que ela mesma se defina coma unha grande traballadora. E iso sen nomear o resto dos proxectos que puxo e ten en marcha.


Denantes das devanditas xoias, publicáronse, en inglés, dous libros que analizan a importancia de Horses, a obra/revelación de Smith, na historia do rock (Break it Up, de Mark Paytress, e Patti Smith´s Horses, de Philip Shaw) e un DVD (Patti Smith under review) no que varios críticos, músicos e productores desentrañan, disco a disco, canción a canción, toda a súa carreira musical ata o de agora. No primeiro libro, vén unha cita dun crítico dos setenta, Charles Shaar Murray, que, por si soa, xustifica a existencia distes estudos: "Patti Smith pode xerar máis intensidade co só xesto dunha man que a maioría dos intérpretes de rock con toda unha actuación." Igualmente, na película, Jack Douglas, o produtor do seu segundo álbum, Radio Ethiopia, conta unha anécdota que resume o xacer da visionaria. Durante a gravación desa obra que, daquela, foi moi incomprendida pero que o tempo xa se encargou de pór onde cómpre, Smith adoitaba tenderse no chan, ás escuras, e improvisar canda a súa banda. Coma un John Coltrane transmutado en xamán. De feito, a canción que dá título ó álbum, a máis longa que se fixera ata entón, é iso, unha arrepiante improvisación de dez minutos e tres segundos; un fermoso delirio psicodélico. Pois ben. Todas as noites, logo de gravar ou regravar algún dos temas, Smith e os seus ían tralos pasos de Rimbaud por Abisinia (o tema de fondo da canción), mais nin ela nin o produtor estaban contentos co que saía. Ata que un día... Un furacán devastador azoutou a costa leste dos Estados Unidos. Nas radios, na televisión aconsellaban arreo non saír á rúa, e moito menos en coche. A banda e o produtor decidiran, daquela, agardar a que pasase o perigo. Pero, á noitiña, no peor momento da Furia, Douglas recibiu unha chamada de Smith: "Esta noite é a noite. Non o notas?" Douglas vivía a unha hora en coche do estudo, e o que Patti propoñía era poñer en risco as súas vidas, enfrontando un vento de máis de cen millas por hora. "Patti -dixo Douglas-- aí fóra hai un terrible furacán!" "Exacto -retrucou ela-. Xusto o que precisabamos." "E tiña razón -engade Douglas-. Aquilo foi algo milagroso. Incrible. Estar alí, aquela noite, a crearen coma tolos namentres o vento tentaba furar as paredes..." E todo unicamente por nada. Por acadar un intre de Beleza.

 

**O poeta galego Xoán Abeleira –está a rematar a súa versión das poesías completas de Silvia Plath- publicou este artigo o pasado 31 de marzo de 2008 en La Opinión de A Coruña. Unha hora antes do concerto de Patti Smith pendúroo aquí cun autorretrato desta muller difícil.

 

 

 

LUIS FELIPE FABRE: IMAGEN DE LA DESCONOCIDA

LUIS FELIPE FABRE: IMAGEN DE LA DESCONOCIDA

[Soy lector de la revista Letras Libres desde hace algunos años. Y la sigo con mucha atención. Hubo algún momento en que me gustaban más que ahora sus apuestas artísticas, pero sus contenidos ahí siguen, estupendos, buscando nuevas líneas de interpretación del mundo y, en particular, de Sudamérica. En su último número, hallo este poema de Luis Felipe Fabre, nacido en Ciudad de México en 1974 (Había puesto 47 y es así, 1974: gracias Magda, había envejecido de súbito a un joven poeta). Es poeta y ensayista, y su último libro se titula Cabaret Provenza (2007). La foto, "Ofelia", una reinterpretación del mito, corresponde a Flor Garduño.]

 

 

IMAGEN DE LA DESCONOCIDA

 

(A partir de un poema de Juan Carlos Bautista)

 

Un zapato rojo de tacón alto

 

que es, en sí mismo,

el fantasma de su par ausente.

 

Un zapato perdido a mitad de la noche,

perdido, entre un paso

y otro, a mitad de la calle.

 

Un zapato del que se puede deducir una mujer

súbitamente coja

y posiblemente trágica.

 

Más que un zapato: una pista para resolver un crimen.

 

Un zapato que es una pregunta

cuya respuesta es otro zapato.

MEMORIA DEL FOTÓGRAFO FREUDENTHAL Y GOYA

MEMORIA DEL FOTÓGRAFO FREUDENTHAL Y GOYA

 

[Siempre he sentido un gran interés por Gustavo Freudenthal, del que en alguna ocasión dije que era alemán. En realidad, fue el cónsul alemán en Zaragoza, pero parece que nació en Zaragoza, según cuenta distintos autores, entre ellos ese autor colectivo que es Wikipedia, que comete un error: dice que Freudenthal recibió a Einstein en Zaragoza en 1929 y fue en febrero de 1923. En http://photoblog.alonsorobisco.es encuentro una estupenda cita y fotografía sobre Freudenthal. La traigo aquí porque me parece de sumo interés para conocer mejor a este personaje tan singular, el primer fotógrafo de Heraldo de Aragón, un fotógrafo de estudio. José Antonio Duce me contó la anécdota que añado al final.]

 

 

La gallina ciega es una obra del pintor Francisco de Goya. Es uno de los cartones realizados para la Real Fábrica de Tapices en 1789 y estaba dedicado para la decoración de la habitación de las infantas en el Palacio de El Pardo. El cuadro muestra a muchachos y muchachas jugando al juego del cucharón en el cual una persona, con los ojos vendados, intenta alcanzar a otros con un cucharón. Así vemos que, a la derecha, un personaje se agacha mientras otro aleja su cuerpo de la cuchara . También vemos a la izquierda un hombre y una mujer cortejando. A la derecha un árbol y detrás un pequeño lago con montañas al fondo y nubes en el cielo.
Los jóvenes van vestidos de majos y majas como era habitual en las clases bajas de la sociedad española a las que la aristocracia , sin embargo, imitaba a su vez vistiendo de manera semejante.

La fotografía muestra ligeras variaciones en relación con el lienzo empezando por las medidas pues, mientras que en ésta su disposición es horizontal (44 x 54 cm), en el lienzo la disposición es vertical (3,5 x 2,69 m). Como dato curioso los personajes que están de espalda en la foto son más altos que aquellos que ocupan la misma posición en el cuadro, además falta el personaje que asoma detrás de la dama del sombrero. Sin embargo la habilidad del fotógrafo es enorme realmente nos parece ver que la foto se correspondiente exactamente con el cuadro. El aire, el espíritu de la obra pictórica esta plasmado en la foto magníficamente.

Estos fotomontajes son muy raros para la época y suponen un atrevimiento fotográfico propio de un gran fotógrafo. Fotografías de este tipo, en estos años, son extraordinariamente raras.
Freudenthal, a pesar de su nombre, es un fotógrafo zaragozano que trabajó como redactor en el periódico Heraldo de Aragón y luego abrió su estudio, con el nombre de Art-Studio en la calle Coso 31 de Zaragoza.


Por último señalar una anécdota: Esta foto fue encontrada en un anticuario de Castilla. Estaba con un marco grande, carísimo. Solicité al anticuario si me podía vender la foto sin el marco y, encantado, por un precio ridículo, me la vendió al instante. Para él sólo interesaba el marco que era como otros muchos pero "vendible si le quitábamos la foto".

*Alonso Robisco parece ser el autor de este texto que exhibe esta foto de Goya visto por Freudenthal.

 

ANÉCDOTA SOBRE FREUDENTHAL, DE J. A. DUCE:

[José Antonio Duce me contó que el retratista y cónsul Freudenthal hizo una foto a la amante, muy bella, de un alto cargo de la Diputación Provincial, la colocó en el escaparate de su estudio y cayó en desgracia ante la burguesía local. Esa fue una de las razones de su traslado a San Sebastián.]

LA MEJOR PINTORA DE FLORES DEL MUNDO

LA MEJOR PINTORA DE FLORES DEL MUNDO

Flora era la mejor pintora de flores del mundo. Era tanta su precisión en el trazo, tan perfecta la elección de sus colores que la gente a veces creía estar contemplando flores reales. Flora pintaba flores en cada estación, en cada hora del día y en cada país que conocía. Viajaba para conocer otros tipos de flores y así poder retratarlos. Era tan alto su arte que la gente se acercaba a sus cuadros y no daba crédito a tanto realismo. Y se la conocía por su excentricidad a la hora de preparar sus exposiciones y mostrar sus cuadros. Su respeto por las flores era tanto que sólo exponía sus cuadros durante un tiempo, después desaparecían y nadie sabe donde se encontraban. Ella decía: Los cuadros como las flores, se marchitan con el tiempo. Y la gente se quedaba boquiabierta. Si es que parece tener tres dimensiones ese ramillete de de lilas, decían. Es más, decían otros, estas rosas huelen como si estuviesen en el rosal. Y Flora sonreía satisfecha porque toda su vida sólo había querido pintar flores.

 

Hasta que un día dejó de sonreír. Un niño que correteaba por una exposición seguido de su madre que le recriminaba su mal comportamiento tropezó contra uno de los cuadros y cayó al suelo. Entonces la gente contempló cómo las flores se esparcían por el suelo. “Oh, es increíble, las flores han cobrado vida, qué grande es Flora”, dijo un seguidor de la pintora. Pero el resto se dio cuenta del fraude. Flora no era una gran pintora de flores, lo único que hacía era enmarcar las flores que iba encontrando a lo largo del mundo. Por eso sólo mostraba sus supuestas pinturas durante un tiempo y después ya no se sabía nada más de ellas, porque las flores reales se marchitaban. El desenmascaramiento del arte de Flora fue todo un escándalo. Se la insultó en los periódicos, se la retiró de los museos y en el mundo del arte se la conoció como “La gran impostora”. Flora parecía estar relegada al olvido y a la vergüenza, hasta que un periodista entrevistó al niño que tropezó sobre el cuadro que destapó el fraude.

Cuando el periodista le preguntó si estaba orgulloso de ser la persona responsable de que Flora ya no engañase a la gente con sus creaciones, el niño respondió que no, porque no comprendía por qué a la pintora ya no le dejaban exponer, ya que le parecía maravilloso lo que ella hacía. “Ya, pero era mentira”, dijo el entrevistador. “¿Y eso qué importa? Si esas flores nos hacían tan felices.” dijo el niño. Y a partir de ese día Flora volvió a exponer y ya a nadie le importaba que las flores fuesen pintadas o reales.

 

[El canibalibro es uno de los mejores blogs de ilustración y narración. Copio este precioso texto y esta ilustración de Daniel y Óscar. Una maravilla.]